Kekinua’taqn ujit wla wi’katikn

Ujit L’nu’k msɨt tami Kanata aqq ta’n kikju eymu’tijik United Statesɨk, 1960ekk na poqji-tu’waq msɨt koqowey, teli-pkije’k na mu kisi-tuita’qikw l’nue’kati’l l’nu’k ta’n colonialey kɨpnno’l kisi-ik’atu’tij wi’katikniktuk ta’n melki-majulkwatasik Indian Actiktuk 1876ekk, wla newte’jk ujit ta’n teli-ktu’ ne’po’jik l’nu’k ta’n me’ majulkwatasik kiskuk, kisi-matnaqewaqnikek na me’ nemitasik ta’n wejkwita’jik elmikni’kewaq. Ta’n koqowey kisi-sa’se’wa’tasiksɨpp Indian Actiktuk 1951ekk – je ma’w apaji-ika’tasik kisi-apaji-ku’kntaq Sun Dancel aqq Potlatchel aqq kisi-apaji-matnataq kɨpnno’lal ujit wmaqamikewmual – aqq to’q pem-kaqia’q 1950i’l aqq piskwa’q 1960ekk na apaji-nemitasik ta’n teli-apaji-nmu’jik L’nueye’k nuji-militaqatite’wjɨk, Inuite’k l’nu’k, aqq je ma’w Me’tisaqq.

Kikji-ankaptasik ta’n teli-l’nuo’ltimk aqq ta’n kisi-tliaq ki’s sa’q wasoqɨtestaqn napui’kiknn, militekemkewey, kisna ewi’kasikewey, na kisa’luksi’kw pipanikesultinew l’miaq kikmanaq kiskukewo’ltijik aqq talkisi weketu’tij kiskukewey piley ta’n koqowey eweketasik aqq ta’n koqowey kisita’suatasik. Ta’n telita’simk ujit ta’n tel-kiskukewe’ymk – welte’tmi’tij piley koqowey aqq pilui-ankita’sultimk – na mu teli-ankita’suatasinuksɨpp kisi-matnaqewaqnikek ujit mimajuinu’k wejkwita’jik. Ta’n teli-wsua’tasik residential sko’lɨl, mawi-msɨki’k koqowey ta’n teli-kisi-ktu’-ne’po’jik colonialey kɨpnno’laq ujit l’nu’k, na to’q ta’n tel-kina’masultimk na tel-weketasik stike’ pukumaqn aqq to’q kelu’lkɨss ujit ta’n tel-jikla’tasik l’nu wmikuite’tmaqnmual. Ta’n koqowey ewi’kasik ujit l’nu’k na etuk jel ma’mun-espita’stuatasik aqq welita’suatasiksɨpp ujit Hollywoode’l filmsl, kisna etuk jel ta’n teli-ktu’-kji’tu’tij anthropologistɨk ta’n siaw-tlta’suala’tijik l’nu’k aqq eweketasiksɨpp ta’n telita’sualut l’nu. Ta’n tujiw ankaptm ta’n koqowey ewi’kasik ujit na tujiw, na nemitu sa’se’wa’sik wskwitqamu ta’n ijka’ kisna je’ mu etenukw koqowey ujit ta’n teli-l’nuo’timk.

Ujit piluita’simk, ketu’ tluey ujit ta’n wejkwita’jik l’nueye’k militaqatite’wjɨk, msɨt tami, na kesatmi’tiss ta’n kisi-e’ymi’tij ta’n teli-telita’sultijik. Je tlia’ ujit wtl’nue’katimual kisna sa’se’wultinew, kekkunmi’tiss melkiknaql l’nue’kati’l aqq ta’n telita’sultijik na teluaq ta’n teli-kna’tijik. Welita’suatmi’tiss kisi-saputa’tutaq koqowey kujmukewey ujit ta’n teli-ktu’-sa’se’wa’lujik ta’n telo’ltijik. Ikan-kinua’tloq, pana, l’nu’k na poqji-nmi’tu’tiss ta’n pem-tli-tkle’jultijik tela’tekek ksinukowaqnn aqq ika’tu’titl wmaqamikewmual tplu’taqniktuk; pasna, ta’n tel-nmitasik l’nueweyiktuk, militaqatite’wjɨk na wejeke’tiss ta’n tel-weketu’tij msɨt koqowey piley aqq ta’n koqowey kisita’suatasik ujit wmilitaqnmual. Etuk jel mu teli-espi-wltenukul wmilitaqnmual stike’ Europeansɨk kisna Euro-Americansɨk, pasna tepi-wltek ujit ta’n msɨt koqowey teliaq na tujiw. Aqq jel ma’w, l’miaq ktu’ kiskukewe’yn na amuj pilui-ankita’simk aqq wesua’tu’nl pile’l ta’n koqowey kisita’suatasikl.

Ta’n tujiw etlia’q Indian Actewey na sa’se’wa’siksɨpp msɨt koqowey aqq l’nueye’k militaqatite’wjɨk na mu pualamuksɨpnik wiaqa’lsultinew kiskukewey mimajuaqn. Ta’n koqowey wejeke’tij ujit ta’n koqowey kisankuetu’tij na tel-nmitoq kɨpnno’l stike’ to’q kisi-mimajunsultitaq – pasna pilu’-tluemk, na welita’sutasiksɨpp. Pasna l’nueye’k militaqatite’wjɨk na mu kisi-militaqati’kw ujit nekmowkw, teluemk ujit ta’n teli-l’nuo’ltimk aqq tetpiaqewey aqq kesmnusnik lita’suatmnew ta’n etl-telankuemkl. Wabanaki/Atlantic Canada, na kaqi’sk etli-ta’suatasik kis-ankuetasiktn likpniknn ujit wmimajuaqnmuow, siawa’tasik ta’n ki’s sa’q kisi-tl-lukutimkɨss aqq wije’tasik ta’n tel-pukuelitasik koqowey ta’n siawa’sik kiskuk. Ta’n siaw-klnasik ta’n eweketasikɨpp ujit sa’qewey koqowey aqq nespiw eweketasik ta’n koqowey kiskukewey na kisa’toql l’nue’kati’l siawa’tunew ujit wejkwita’jik mimajuinu’k ta’n eweketasik l’nueye’l ta’n kisi-nmitasik ta’n koqowey kejitasik ujit ta’n telankuemkl.

Nike’ pekisulik Wabanaki Kiskukewey. Maw kepme’k, wla wi’katiknn na nike’ nemitasik kisi-matnaqewaqnikek/kisi-maskunasik kisi-tliaq ta’n tujiw l’nu’k msɨt tami na poqji-jikla’tu’tij ta’n tel-pm-jikla’tasik ta’n teli-l’nuimk. Ke’sk kejitaqatite’wjɨk tekle’jijik aqq tetpiaqewe’l kaqi-sa’se’wa’tasikl ujit alasutmaqnewo’ltimk, etekl majulkuatasikl, stike’ likpnikne’kemk, na siaw-kepme’ksɨpp. Ta’n kisi-kjito’tasikl aqq msɨt koqowey ta’n kisi-jiklteskasik ta’n teli-ktu’-aqalasie’waluksimkek na apoqnmueksɨpp ujit ta’n teli-apaja’tasik l’nui’suti aqq a’tukwaqnn. Wla ta’n tel-maskunasikl na kesmnukwi’tij “Micmac Indian Craftsmen,” ta’n we’jitu’tipp nekmowkw ujit ta’n koqowey nemitasik kejitaqnmuow. Wla wi’katiknn kisitoq piley ewi’kikaqn ujit l’nueye’l nemitasikl kejitaqnmual wla maqamikekk ta’n kisi-nmitasik eweketasikl kiskukewey koqowey. Ta’n weji-nmitu’tij Westerne’l militaqnn aqq mikuite’tasikl ta’n teli-l’nuo’ltimkɨpp, ta’n wejkwita’jik “Micmac Indian Craftsmen” na saputa’tu’tij ta’n kisi-ilwi’kasik ujit kiskukewey. Satesi-ankita’sin, teli-ankamkuksɨpp stike’ naqamase’ksɨpp kisi-tla’taqatinew wla, tela’tekek L’nu’k pasɨk nuta’tij mikuite’tmnew ta’n wejita’jik me’ na kisi-siawita’taq elmikni’kewey.

Gerald McMaster

Espi-kina’muejit, OCAD University

Ikana’toq Wapatah Center ujit L’nueye’l Visual Knowledge.